Test z pierwszej pomocy — część 7: oparzenia, wychłodzenie i zatrucia

W tej części testu z pierwszej pomocy najważniejsze są trzy zasady. Przy oparzeniu trzeba przerwać działanie źródła ciepła i rozpocząć chłodzenie oparzenia chłodną wodą; polskie Ministerstwo Zdrowia podaje orientacyjnie 10–20 minut przy wodzie o temperaturze około 20°C. Przy wychłodzeniu poszkodowanego chroni się przed dalszą utratą ciepła i ogrzewa stopniowo, bez intensywnego pocierania skóry. Przy podejrzeniu zatrucia najpierw trzeba zadbać o własne bezpieczeństwo, przerwać kontakt z trucizną, ocenić oddech i w razie poważnych objawów wezwać pomoc, informuje redakcja E-Testy.

W pytaniach testowych szczególnie łatwo pomylić prawidłowe działanie z popularnym domowym sposobem. Lód na świeże oparzenie, alkohol dla wychłodzonej osoby czy samodzielne prowokowanie wymiotów po połknięciu nieznanej substancji nie są prawidłowym postępowaniem. W rzeczywistym zdarzeniu priorytetem zawsze pozostają bezpieczeństwo miejsca, stan poszkodowanego oraz szybki kontakt z numerem alarmowym, gdy istnieje zagrożenie życia.

Oparzenia: co należy zapamiętać przed testem

Pierwsza pomoc przy oparzeniach zaczyna się od przerwania działania czynnika powodującego uraz. Jeśli ubranie się pali, trzeba ugasić płomienie. Przy porażeniu elektrycznym najpierw należy bezpiecznie odłączyć źródło prądu. Jeżeli oparzenie spowodowała substancja chemiczna, trzeba przede wszystkim uważać, aby ratownik sam nie został nią skażony.

Przy oparzeniu termicznym zdejmij biżuterię, zegarek i luźne elementy odzieży w pobliżu urazu, zanim pojawi się obrzęk. Nie odrywaj jednak materiału przyklejonego do uszkodzonej skóry. Następnie chłodź oparzone miejsce bieżącą, chłodną wodą. Ministerstwo Zdrowia zaleca wodę o temperaturze około 20°C przez 10–20 minut. Portal Pacjent.gov.pl podaje minimum 15 minut, dlatego w testach warto zwracać uwagę na źródło, na którym oparto dane pytanie.

„Ochładzaj oparzoną część ciała […] od 10 do 20 minut.” — Ministerstwo Zdrowia

Do chłodzenia nie stosuje się lodu bezpośrednio na skórę. Nie należy też smarować świeżego oparzenia masłem, olejem, tłustym kremem ani przypadkową maścią. Takie działania nie usuwają ciepła z tkanek i mogą utrudnić późniejszą ocenę rany. WHO również wskazuje, aby nie stosować lodu oraz domowych substancji nakładanych bezpośrednio na oparzenie.

Po schłodzeniu ranę można zabezpieczyć jałowym, nieprzylegającym opatrunkiem. Nie przekłuwa się pęcherzy. Szczególnej oceny medycznej wymagają rozległe lub głębokie oparzenia, oparzenia chemiczne i elektryczne oraz urazy obejmujące między innymi twarz czy drogi oddechowe. Przy podejrzeniu oparzenia dróg oddechowych lub poważnym stanie poszkodowanego należy natychmiast wezwać pomoc.

Pułapka testowa: „im zimniej, tym lepiej” jest błędnym założeniem. Celem jest bezpieczne odprowadzenie ciepła z tkanek, a nie zamrażanie skóry. Przy bardzo rozległych oparzeniach trzeba ponadto uważać, aby długim chłodzeniem nie doprowadzić do wychłodzenia całego organizmu.

Wychłodzenie i hipotermia: ogrzewaj stopniowo

Hipotermia to stan, w którym temperatura głęboka ciała spada do 35°C lub niżej. Nie należy jednak czekać na pomiar temperatury, jeśli okoliczności i objawy wskazują na poważne wychłodzenie. Dreszcze, osłabienie, niezgrabne ruchy, zaburzenia koncentracji, splątanie, senność i zaburzenia świadomości są sygnałami ostrzegawczymi.

W cięższym wychłodzeniu dreszcze mogą zaniknąć. Nie oznacza to poprawy — przeciwnie, może świadczyć o pogłębianiu hipotermii. Spowalniają również oddech i praca serca, dlatego stan osoby mocno wychłodzonej może być trudny do oceny.

„Nie powinniśmy pocierać ciała poszkodowanego w celu ogrzania.” — Państwowa Inspekcja Sanitarna

Poszkodowanego trzeba przede wszystkim osłonić przed wiatrem i zimnem, odizolować od chłodnego podłoża oraz, jeśli jest to możliwe bez niepotrzebnego poruszania nim, zastąpić mokre ubranie suchym. Przy nasilonych objawach wychłodzenia należy obchodzić się z nim delikatnie i unikać gwałtownego przemieszczania.

Ogrzewanie powinno przebiegać stopniowo. Pomagają suche ubrania, koce, śpiwór i odpowiednia izolacja. Ciepłe okłady nie powinny parzyć ani być przykładane bezpośrednio do skóry. Przytomnej osobie, która może bezpiecznie przełykać, można podać ciepły bezalkoholowy napój. Alkoholu nie podaje się — uczucie ciepła po jego wypiciu nie oznacza rzeczywistej ochrony przed dalszą utratą temperatury.

Jeśli wychłodzona osoba jest nieprzytomna, nie podawaj jej niczego doustnie. Sprawdź oddech. Jeżeli nie oddycha prawidłowo, wezwij numer 112 i rozpocznij resuscytację zgodnie z instrukcjami dyspozytora. Aktualne wytyczne European Resuscitation Council z 2025 roku również podkreślają znaczenie ochrony przed dalszym wychłodzeniem, usuwania mokrej odzieży i izolowania poszkodowanego od zimnego podłoża.

Zatrucia: nie działaj automatycznie

W przypadku zatrucia nie istnieje jedna domowa metoda właściwa dla wszystkich substancji. Pierwsza pomoc przy zatruciu zależy między innymi od tego, czy trucizna została połknięta, wdychana, dostała się na skórę lub do oka. Dlatego jedną z najważniejszych informacji dla ratowników jest nazwa produktu, leku lub substancji oraz — jeżeli da się to ustalić — ilość i czas ekspozycji.

Zanim podejdziesz do poszkodowanego, oceń własne bezpieczeństwo. Jest to szczególnie ważne przy gazach, oparach chemicznych, rozlanych substancjach oraz zatruciu tlenkiem węgla. Wejście bez zabezpieczenia do skażonego pomieszczenia może doprowadzić do zatrucia również osoby próbującej pomóc.

„Nie wywołuj wymiotów, nie podawaj odtrutek.” — Zintegrowana Platforma Edukacyjna

To jedna z najważniejszych zasad do zapamiętania: nie wywołuj wymiotów samodzielnie po połknięciu nieznanej substancji. Szczególnie niebezpieczne może to być przy środkach żrących, ponieważ substancja ponownie przechodzi przez przełyk i jamę ustną. Nie próbuj również „neutralizować” kwasu zasadą ani zasady kwasem — reakcja chemiczna może dodatkowo uszkodzić tkanki.

Nie podawaj automatycznie mleka, jedzenia, alkoholu ani innych „odtrutek”. Właściwe postępowanie może zależeć od konkretnego preparatu. Zachowaj opakowanie, etykietę lub ulotkę i przekaż informacje dyspozytorowi albo personelowi medycznemu.

Jeżeli substancja dostała się na skórę lub do oka, postępowanie również zależy od jej właściwości. Przy wielu środkach chemicznych podstawą jest szybkie usunięcie skażonej odzieży oraz obfite płukanie wodą, ale przed działaniem warto sprawdzić informacje na etykiecie produktu, jeśli można zrobić to bez opóźnienia pomocy i narażania ratownika.

Zatrucie tlenkiem węgla — sytuacja szczególnie niebezpieczna

Tlenek węgla, czyli czad, jest bezbarwny i bezwonny, dlatego nie można rozpoznać jego obecności zmysłami. Objawy zatrucia mogą obejmować ból i zawroty głowy, nudności, osłabienie, senność, zaburzenia równowagi i świadomości, a w ciężkich przypadkach drgawki lub utratę przytomności.

Jeżeli podobne dolegliwości pojawiają się jednocześnie u kilku osób przebywających w tym samym mieszkaniu, łazience, kotłowni czy innym pomieszczeniu z urządzeniem spalającym paliwo, trzeba brać pod uwagę możliwość obecności CO.

„Jak najszybciej wynieść osobę poszkodowaną w bezpieczne miejsce, na świeże powietrze.” — Państwowa Straż Pożarna

Najważniejsze jest jednak bezpieczeństwo ratownika. Nie wchodź do miejsca, w którym sam możesz stracić przytomność. Jeśli można bezpiecznie otworzyć drzwi lub okna i wyprowadzić poszkodowanego na świeże powietrze, należy to zrobić, jednocześnie wzywając służby.

Gdy nieprzytomny poszkodowany nie oddycha prawidłowo, po znalezieniu się w bezpiecznej strefie trzeba rozpocząć RKO.

Więcej praktycznych informacji i powiązanych porad na ten temat znajdziesz tutaj: Test z pierwszej pomocy — część 6: urazy, złamania i unieruchamianie