Jak używać AED? Włącz defibrylator, odsłoń klatkę piersiową poszkodowanego, przyklej elektrody zgodnie z rysunkami i wykonuj polecenia głosowe urządzenia. Podczas analizy rytmu serca nie dotykaj poszkodowanego. Jeśli AED zaleci wyładowanie, upewnij się, że wszyscy się odsunęli, i naciśnij przycisk wyładowania, jeśli urządzenie tego wymaga. Następnie natychmiast wróć do resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO), informuje redakcja E-Testy.
Nie musisz być ratownikiem ani wcześniej obsługiwać defibrylatora. AED jest przeznaczony również dla osób bez przygotowania medycznego: sam analizuje rytm serca i wskazuje kolejne czynności. Najważniejsze jest rozpoznanie zagrożenia, wezwanie pomocy pod numerem 112 lub 999 i rozpoczęcie RKO bez czekania na urządzenie. Poniżej znajdziesz instrukcję zgodną z wytycznymi Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) z 2025 roku, zasady bezpieczeństwa oraz różnice dotyczące dzieci i niemowląt.
Kiedy używać AED i jak rozpoznać zatrzymanie krążenia?
AED stosujemy u osoby, która nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. To dwa najważniejsze objawy sugerujące nagłe zatrzymanie krążenia (NZK). Nie musisz sprawdzać tętna ani rozpoznawać rodzaju zaburzenia rytmu serca. Taką ocenę przeprowadzi urządzenie.
Wyobraź sobie sytuację: ktoś nagle upada na chodniku, przestaje reagować na głos i dotyk. Najpierw sprawdź, czy możesz bezpiecznie podejść. Następnie głośno zapytaj, czy cię słyszy, i delikatnie potrząśnij za ramiona.
Jeżeli nie odpowiada, zadzwoń pod numer alarmowy i włącz tryb głośnomówiący. Udrożnij drogi oddechowe przez odchylenie głowy i uniesienie żuchwy, a następnie oceń oddech przez maksymalnie 10 sekund.
Za nieprawidłowe oddychanie należy uznać między innymi:
- całkowity brak oddechu;
- pojedyncze, nieregularne westchnięcia;
- charczenie lub próby łapania powietrza, które nie przypominają normalnego oddychania;
- bardzo rzadkie, nieskuteczne próby oddychania.
Takie objawy mogą oznaczać oddech agonalny. Nie świadczą o prawidłowym krążeniu. Jeżeli poszkodowany nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO oraz zorganizuj przyniesienie AED.
Jeśli ktoś jest obok, wskaż konkretną osobę i powiedz: „Proszę przynieść AED, a pan niech zadzwoni pod 112”. Gdy jesteś sam, nie pozostawiaj poszkodowanego bez pomocy na długie poszukiwania urządzenia. Postępuj zgodnie ze wskazówkami dyspozytora.
Pełny schemat oceny oddechu i wykonywania uciśnięć znajdziesz w poradniku RKO u dorosłego krok po kroku. AED jest jego uzupełnieniem, a nie zamiennikiem.
Jak używać AED krok po kroku? Instrukcja dla świadka zdarzenia
Automatyczny defibrylator zewnętrzny prowadzi użytkownika za pomocą komunikatów głosowych, a często również ilustracji. Poszczególne modele mogą różnić się wyglądem, ale podstawowy sposób postępowania pozostaje podobny.
- Sprawdź bezpieczeństwo i wezwij pomoc. Upewnij się, że nie zagrażają ci ruch pojazdów, ogień, porażenie prądem lub inne niebezpieczeństwa. Sprawdź reakcję i oddech poszkodowanego. Wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999.
- Rozpocznij RKO. Jeśli dorosły nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, uciskaj środek klatki piersiowej z częstotliwością 100–120 razy na minutę i na głębokość 5–6 cm. Jeśli potrafisz wykonywać oddechy ratownicze, stosuj proporcję 30 uciśnięć do 2 oddechów. W przeciwnym razie prowadź nieprzerwane uciśnięcia.
- Włącz AED. Otwórz pokrywę lub naciśnij przycisk uruchamiania. Niektóre urządzenia włączają się automatycznie po otwarciu obudowy. Słuchaj komunikatów i nie próbuj samodzielnie zmieniać ustawień.
- Odsłoń klatkę piersiową. Elektrody muszą przylegać bezpośrednio do skóry. Jeśli ubranie przeszkadza, rozsuń je lub rozetnij. W razie potrzeby szybko osusz miejsca przyklejenia elektrod.
- Przyklej elektrody. Wyjmij je z opakowania i kieruj się rysunkami. Typowe ułożenie u dorosłego to jedna elektroda pod prawym obojczykiem, obok mostka, a druga po lewej stronie klatki piersiowej, poniżej pachy. Elektrody powinny dobrze przylegać do skóry.
- Nie dotykaj poszkodowanego podczas analizy. AED poinformuje, że sprawdza rytm serca. Powiedz głośno: „Odsunąć się!”. Upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego.
- Wykonaj polecenie dotyczące wyładowania. Jeśli AED zaleci defibrylację, sprawdź ponownie, czy wszyscy się odsunęli. W modelu półautomatycznym naciśnij wskazany przycisk. Model w pełni automatyczny sam wykona wyładowanie po ostrzeżeniu.
- Natychmiast wróć do RKO. Po wyładowaniu rozpocznij ponownie uciskanie klatki piersiowej. Zrób to również wtedy, gdy urządzenie poinformuje, że wyładowanie nie jest zalecane, o ile poszkodowany nadal nie oddycha prawidłowo.
- Kontynuuj działania. AED będzie ponownie analizować rytm i wydawać kolejne polecenia. Prowadź RKO do przejęcia działań przez ratowników, odzyskania prawidłowego oddechu i oznak życia albo do chwili, gdy dalsze udzielanie pomocy stanie się niemożliwe lub niebezpieczne.
Gdzie dokładnie przykleić elektrody AED?
Najczęściej na opakowaniu elektrod znajduje się rysunek klatki piersiowej z zaznaczonymi miejscami przyklejenia. W typowym układzie przednio-bocznym jedna elektroda trafia wysoko na prawą część klatki piersiowej, a druga na jej lewy bok, pod pachą.
Nie przyklejaj elektrod na odzież ani bezpośrednio na tkankę piersi, jeśli można tego uniknąć. U osoby noszącej biustonosz należy odpowiednio przesunąć lub usunąć przeszkadzający materiał, aby prawidłowo umieścić elektrody na gołej skórze. Nie trzeba rutynowo zdejmować całego biustonosza, jeśli nie przeszkadza w ich ułożeniu.
W niektórych sytuacjach producent może zalecać inny układ, na przykład jedną elektrodę na klatce piersiowej i drugą na plecach. Dlatego pierwszeństwo mają ilustracje oraz instrukcje konkretnego urządzenia.
Co robić, gdy AED mówi, że wyładowanie nie jest zalecane?
To nie oznacza automatycznie, że poszkodowany odzyskał krążenie. AED rozpoznał jedynie, że w danym momencie defibrylacja nie jest wskazana. Niektórych rytmów związanych z zatrzymaniem krążenia nie można leczyć wyładowaniem.
Jeżeli poszkodowany nadal nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, natychmiast kontynuuj RKO. Nie odklejaj elektrod i nie wyłączaj urządzenia. Czekaj na kolejne polecenia.
Czego nie robić podczas używania defibrylatora AED?
Najwięcej zagrożeń powodują niepotrzebne przerwy w RKO, niewłaściwe przyklejenie elektrod oraz dotykanie poszkodowanego podczas analizy lub wyładowania.
- Nie dotykaj poszkodowanego podczas analizy rytmu i wyładowania. Może to zakłócić analizę albo narazić ratownika na działanie prądu.
- Nie czekaj na AED przed rozpoczęciem uciskania klatki piersiowej. Jeśli urządzenie jest niedostępne, prowadź RKO.
- Nie przyklejaj elektrod na mokrą odzież, plastry lecznicze ani metalowe przedmioty. Przeszkody usuń z miejsca ich przyklejenia, ograniczając przerwy w uciskaniu.
- Nie umieszczaj elektrody bezpośrednio nad widocznym lub wyczuwalnym urządzeniem wszczepionym pod skórę, takim jak rozrusznik serca. Wybierz miejsce obok, zgodnie z instrukcją AED.
- Nie przerywaj RKO na długie suszenie całego ciała. Wystarczy przygotować miejsca, do których mają przylegać elektrody.
- Nie wykonuj samodzielnie wyładowania wbrew komunikatom urządzenia.
- Nie odklejaj elektrod po pierwszej analizie. Mogą być potrzebne kolejne oceny rytmu i następne wyładowania.
Czy AED można używać na mokrej nawierzchni? Tak, jeżeli miejsce jest bezpieczne, a elektrody prawidłowo przylegają do osuszonej skóry. Nie należy jednak wykonywać defibrylacji, gdy poszkodowany pozostaje zanurzony w wodzie. Trzeba najpierw przenieść go w bezpieczne miejsce, o ile można to zrobić bez narażania ratowników.
Przy wypadku drogowym dodatkowym problemem mogą być ruch samochodów, rozlane paliwo i niestabilne pojazdy. Warto znać zasady zabezpieczenia miejsca zdarzenia opisane w materiale o bezpieczeństwie i wzywaniu pomocy.
Przydatny jest również poradnik dotyczący obowiązkowego wyposażenia samochodu.
Dość częstym błędem jest traktowanie AED jako urządzenia, które zastępuje uciskanie klatki piersiowej. Tymczasem defibrylacja i RKO pełnią różne funkcje. AED może przerwać określone groźne zaburzenia rytmu, a uciśnięcia pomagają podtrzymywać przepływ krwi.
Więcej sytuacji, w których stres prowadzi do błędnych decyzji, omawia artykuł najczęstsze błędy podczas RKO.
AED u dziecka i niemowlęcia — czym różni się postępowanie?
AED można stosować również u dzieci i niemowląt, jeżeli doszło do podejrzenia zatrzymania krążenia. Nie należy rezygnować z dostępnego urządzenia wyłącznie dlatego, że poszkodowany jest mały. Trzeba jednak zwrócić uwagę na tryb pediatryczny i rozmieszczenie elektrod.
Wytyczne ERC 2025 zalecają stosowanie trybu pediatrycznego, jeśli jest dostępny, u niemowląt i dzieci ważących mniej niż 25 kg, czyli orientacyjnie do około 8. roku życia. Tryb ten dostosowuje energię defibrylacji do mniejszego pacjenta.
Jeżeli AED nie oferuje trybu dziecięcego ani odpowiednich instrukcji, należy użyć dostępnego urządzenia w standardowym trybie. Nie należy opóźniać pomocy tylko z powodu braku specjalnych elektrod pediatrycznych.
| Poszkodowany | Tryb AED | Ułożenie elektrod |
|---|---|---|
| Niemowlę i dziecko poniżej 25 kg | Pediatryczny, jeśli dostępny | Zwykle jedna elektroda z przodu klatki piersiowej, druga na plecach |
| Dziecko powyżej 25 kg | Standardowy | Układ przednio-boczny lub przednio-tylny zgodnie z instrukcją |
| Nastolatek i dorosły | Standardowy | Zgodnie z oznaczeniami na elektrodach |
U małego dziecka elektrody nie mogą stykać się ze sobą. W układzie przednio-tylnym jedną umieszcza się z przodu klatki piersiowej, nieco na lewo od mostka, a drugą na plecach, między łopatkami. Dokładne położenie należy sprawdzić na ilustracjach producenta.
Ważna różnica dotyczy także samej resuscytacji. U dzieci zatrzymanie krążenia często jest następstwem problemów z oddychaniem, dlatego oddechy ratownicze mają szczególne znaczenie. Wytyczne pediatryczne zalecają rozpoczęcie RKO od pięciu oddechów ratowniczych, a następnie prowadzenie uciśnięć i wentylacji zgodnie z poziomem przeszkolenia oraz wskazówkami dyspozytora.
Jeżeli nie potrafisz wykonać oddechów, nie rezygnuj z pomocy. Rozpocznij uciskanie klatki piersiowej i słuchaj poleceń dyspozytora. AED należy podłączyć jak najszybciej, ograniczając przerwy w RKO.
Podstawą tych zaleceń są wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji z 2025 roku, obejmujące resuscytację dorosłych i dzieci.
Najczęstsze pytania o AED i pierwszą pomoc
Czy można używać AED bez przeszkolenia?
Tak. Publicznie dostępne AED są projektowane z myślą o osobach, które nie mają wykształcenia medycznego. Urządzenie wydaje instrukcje głosowe, a specjalistyczny kurs nie jest warunkiem rozpoczęcia pomocy. Warto jednak wcześniej przećwiczyć czynności na szkoleniu z RKO i AED.
Czy AED może porazić osobę, która go obsługuje?
Ryzyko można ograniczyć, przestrzegając komunikatów urządzenia. Podczas analizy i wyładowania nikt nie powinien dotykać poszkodowanego. Dlatego tak ważne jest głośne ostrzeżenie innych osób przed wykonaniem defibrylacji.
Czy AED wykona wyładowanie, jeżeli serce bije prawidłowo?
Sprawne AED analizuje rytm serca i nie zaleca wyładowania, jeśli nie rozpozna rytmu wymagającego defibrylacji. Nie oznacza to jednak, że urządzenie ocenia wszystkie parametry życiowe. Nadal trzeba kontrolować stan poszkodowanego i stosować się do poleceń dyspozytora.
Ile razy można użyć defibrylatora AED?
Nie ma jednej ustalonej liczby wyładowań, po której należy przerwać działania. AED powtarza analizę i zaleca kolejne wyładowania, jeśli są potrzebne. Ratownik kontynuuje RKO zgodnie z komunikatami, a działania przejmuje zespół ratownictwa medycznego.
Gdzie znaleźć AED w miejscu publicznym?
Defibrylatory bywają umieszczane w galeriach handlowych, urzędach, na dworcach, w obiektach sportowych i innych przestrzeniach publicznych. Szukaj zielonego oznaczenia AED z symbolem serca i błyskawicy. Podczas połączenia alarmowego dyspozytor może pomóc ustalić lokalizację dostępnego urządzenia.
Czy można używać AED u osoby z rozrusznikiem serca?
Tak. Wszczepiony rozrusznik lub kardiowerter-defibrylator nie wyklucza zastosowania AED podczas zatrzymania krążenia. Elektrod nie należy jednak przyklejać bezpośrednio nad wszczepionym urządzeniem, którego zarys może być widoczny pod skórą. Trzeba wybrać odpowiednie miejsce obok, zachowując prawidłowe rozmieszczenie elektrod.
Wiedzę najlepiej utrwalać praktycznie. Możesz rozpocząć od darmowego kursu pierwszej pomocy online, a następnie rozwiązać test z pierwszej pomocy. Dodatkowe pytania dotyczące defibrylacji znajdziesz w materiale AED i defibrylacja — test wiedzy.
Sprawdź, czy pamiętasz kolejność działań i potrafisz rozpoznać sytuację wymagającą wezwania pomocy oraz rozpoczęcia RKO.
Sprawdź się: Pierwsza pomoc
Krótki zestaw 10 pytań z jednego zakresu: Pierwsza pomoc. Bez limitu czasu — po każdej odpowiedzi od razu wyjaśnienie.
Skąd pochodzą pytania i czego ten test nie zastępuje. Zestawy w tym serwisie zostały opracowane przez redakcję na podstawie przepisów ruchu drogowego — ustawy Prawo o ruchu drogowym, ustawy o kierujących pojazdami oraz rozporządzeń wykonawczych — i odwzorowują format egzaminu państwowego: 32 pytania, 25 minut, 68 z 74 punktów. Nie jest to kopia oficjalnej bazy pytań Ministerstwa Infrastruktury — ta jest udostępniana na zasadach licencyjnych i zawiera materiały wideo oraz zdjęcia, których nie publikujemy. Treść pytań i odpowiedzi może więc różnić się brzmieniem od pytań, które zobaczysz w WORD. Materiał ma charakter wyłącznie edukacyjny, nie jest poradą prawną ani urzędową interpretacją przepisów, a mimo starannej weryfikacji mogą się w nim zdarzyć błędy i nieaktualności — przepisy bywają nowelizowane, czasem w trakcie roku. Zanim oprzesz na tym decyzję, sprawdź stan prawny w źródle urzędowym: ISAP — teksty ustaw i rozporządzeń, Ministerstwo Infrastruktury oraz informacje swojego ośrodka egzaminacyjnego. W razie wątpliwości rozstrzygające jest brzmienie aktu prawnego, a nie treść tej strony. Zauważony błąd prosimy zgłosić przez formularz kontaktowy — poprawiamy szybko. Pełne zastrzeżenie: zastrzeżenie prawne.
Zapamiętaj: bezpieczeństwo, wezwanie pomocy, RKO, włączenie AED, przyklejenie elektrod i wykonywanie komunikatów urządzenia. Nie czekaj na pewność co do przyczyny zatrzymania krążenia. Szybkie działanie świadka zdarzenia może uratować życie.
Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej porady medycznej ani prawnej i nie zastępuje praktycznego szkolenia z pierwszej pomocy. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod numer 112 lub 999 i stosuj się do wskazówek dyspozytora. Zalecenia medyczne oraz przepisy mogą się zmieniać. Aktualne wytyczne resuscytacji sprawdzaj na stronie Europejskiej Rady Resuscytacji, a obowiązujący stan prawny w ISAP oraz na gov.pl.
Więcej praktycznych informacji i powiązanych porad na ten temat znajdziesz tutaj: Jaką przyczepę mogę ciągnąć? Kalkulator dla kategorii B
