Kiedy nie podejmuje się resuscytacji — sytuacje opisane w wytycznych

Kiedy nie podejmować RKO? Resuscytacji krążeniowo-oddechowej nie rozpoczyna się, gdy poszkodowany jest przytomny lub nieprzytomny, ale oddycha prawidłowo. Nie należy również narażać własnego życia, podejmując działania w niebezpiecznym miejscu. RKO nie jest wskazana przy jednoznacznych oznakach nieodwracalnej śmierci, takich jak rozległe obrażenia niezgodne z życiem. Jeśli jednak osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, a miejsce jest bezpieczne, należy wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999 i natychmiast rozpocząć resuscytację. W razie wątpliwości nie wolno opóźniać pomocy, informuje redakcja E-Testy.

Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) z 2025 roku rozróżniają sytuacje, w których RKO nie jest potrzebna, od przypadków, gdy jej wykonanie jest niemożliwe lub niebezpieczne. Istotne jest także odróżnienie decyzji przypadkowego świadka zdarzenia od decyzji medycznej o niepodejmowaniu lub zakończeniu resuscytacji. Poniżej wyjaśniamy, jak rozpoznać te sytuacje, kiedy przerwać uciskanie klatki piersiowej i jakich błędów unikać.

Kiedy nie podejmować RKO — rozpoznanie sytuacji

Brak wskazań do resuscytacji nie oznacza braku obowiązku udzielenia pomocy. Osoba, która oddycha prawidłowo, może nadal wymagać pilnej interwencji zespołu ratownictwa medycznego. Podstawą decyzji jest ocena bezpieczeństwa, reakcji poszkodowanego oraz jego oddechu.

Poszkodowany jest przytomny lub oddycha prawidłowo

Jeżeli osoba odpowiada na pytania, wykonuje polecenia i oddycha, nie ma podstaw do uciskania jej klatki piersiowej. Należy natomiast sprawdzić, czy nie występują inne objawy zagrożenia życia, takie jak silny ból w klatce piersiowej, duszność, masywny krwotok lub zaburzenia świadomości.

Jeśli poszkodowany nie reaguje, ale po udrożnieniu dróg oddechowych oddycha prawidłowo, także nie rozpoczyna się RKO. Trzeba wezwać pomoc, utrzymywać drożność dróg oddechowych i stale obserwować oddychanie. Pozycję boczną bezpieczną stosuje się, gdy jest odpowiednia do stanu poszkodowanego; przy podejrzeniu poważnego urazu należy uwzględnić dodatkowe ryzyko związane z jego przemieszczaniem.

Jeśli oddech ustanie lub stanie się nieprawidłowy, sytuację należy ocenić ponownie i rozpocząć RKO. Szczegółowy schemat opisuje poradnik RKO u dorosłego krok po kroku.

Miejsce zdarzenia zagraża życiu ratownika

Bezpieczeństwo ratownika jest warunkiem rozpoczęcia działań. Nie należy wchodzić do płonącego budynku, zadymionego pomieszczenia ani na teren zagrożony porażeniem prądem, wybuchem lub kontaktem z niebezpieczną substancją.

Podobna zasada obowiązuje podczas wypadku drogowego. Jeśli poszkodowany leży na ruchliwym pasie jezdni, a dojazd kolejnych pojazdów uniemożliwia bezpieczne podejście, nie wolno narażać się na potrącenie. Należy powiadomić służby, przekazać dokładną lokalizację i opisać zagrożenia.

Brak możliwości wykonania ucisków nie zwalnia z podjęcia innych bezpiecznych działań. Warto ostrzec świadków, poprosić o zabezpieczenie miejsca i wykonywać polecenia dyspozytora. Przy przygotowaniu do podróży pomocny będzie również poradnik o obowiązkowym wyposażeniu samochodu.

Występują jednoznaczne oznaki nieodwracalnej śmierci

RKO nie jest podejmowana w przypadku oczywistych obrażeń niezgodnych z życiem, na przykład dekapitacji, oraz jednoznacznych oznak śmierci pośmiertnej. Do tych ostatnich należą utrwalone plamy opadowe i stężenie pośmiertne, oceniane w odpowiednim kontekście przez osoby posiadające właściwe kompetencje.

Nie należy jednak samodzielnie uznawać człowieka za zmarłego wyłącznie na podstawie zimnej skóry, bladości, braku wyczuwalnego tętna czy długiego czasu od ostatniego kontaktu. Te obserwacje nie są wystarczającym potwierdzeniem nieodwracalnej śmierci.

Szczególnej ostrożności wymagają wychłodzenie organizmu, zatrucie, utonięcie i inne stany, w których funkcje życiowe mogą być trudne do rozpoznania. W razie niepewności trzeba natychmiast skontaktować się z dyspozytorem i postępować zgodnie z jego instrukcjami.

Istnieje decyzja medyczna o niepodejmowaniu resuscytacji

W opiece medycznej możliwe są decyzje o niepodejmowaniu RKO, związane między innymi z rokowaniem, stanem chorego, jego preferencjami oraz zasadami etyki medycznej. Zagadnienia te opisują Wytyczne ERC 2025, obejmujące osobny rozdział poświęcony etyce resuscytacji.

Nie oznacza to, że członek rodziny lub przypadkowy świadek może samodzielnie odstąpić od ratowania człowieka na podstawie przypuszczenia, że pacjent nie chciałby być reanimowany. Znaczenie dokumentów wyrażających wolę pacjenta oraz decyzji dotyczących ograniczenia terapii zależy od okoliczności i właściwych regulacji prawnych.

W Polsce nie należy automatycznie traktować dowolnej kartki z napisem „nie reanimować” jako wystarczającej podstawy do zaniechania RKO przez świadka zdarzenia. Taką sytuację trzeba zgłosić dyspozytorowi, przekazać dostępne informacje i stosować się do otrzymanych instrukcji.

Jak zdecydować, czy rozpocząć RKO — algorytm krok po kroku

Aktualne wytyczne ERC 2025 podkreślają, że telefon po pomoc należy wykonać już wtedy, gdy dorosły nie reaguje. Nie trzeba najpierw zakończyć oceny oddychania. Jeśli telefon jest pod ręką, warto włączyć tryb głośnomówiący i badać oddech podczas oczekiwania na połączenie.

1. Oceń bezpieczeństwo miejsca. Sprawdź, czy możesz podejść bez ryzyka potrącenia, porażenia prądem, zatrucia lub innego bezpośredniego zagrożenia.
2. Sprawdź reakcję poszkodowanego. Zwróć się do niego głośno i delikatnie potrząśnij go za ramiona. Jeśli reaguje, nie rozpoczynaj RKO, ale oceń, czy potrzebuje innej pomocy.
3. Jeśli nie reaguje, zadzwoń pod 112 lub 999. Włącz tryb głośnomówiący. Gdy jesteś z innymi osobami, wyznacz kogoś do wezwania pomocy i przyniesienia AED.
4. Udrożnij drogi oddechowe i oceń oddychanie przez maksymalnie 10 sekund. Jeżeli oddech jest prawidłowy, nie uciskaj klatki piersiowej. Kontroluj stan poszkodowanego do przyjazdu ratowników.
5. Jeśli nie oddycha prawidłowo albo masz wątpliwości, rozpocznij RKO. U dorosłego wykonuj 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze, jeśli jesteś przeszkolony i możesz wykonywać oddechy. W przeciwnym razie prowadź nieprzerwane uciski klatki piersiowej.
6. Uciskaj klatkę piersiową z częstotliwością 100–120 razy na minutę na głębokość 5–6 cm. Pozwalaj na pełne rozprężenie klatki po każdym ucisku.
7. Gdy dostępne jest AED, uruchom je, przyklej elektrody i wykonuj komunikaty urządzenia. Nie dotykaj poszkodowanego podczas analizy rytmu i wyładowania.
8. Kontynuuj resuscytację do przejęcia działań przez ratowników, pojawienia się wyraźnych oznak życia i prawidłowego oddechu, utraty możliwości dalszego działania wskutek wyczerpania albo wystąpienia zagrożenia bezpieczeństwa.

Najważniejsza zasada brzmi: osoba nieprzytomna, która nie oddycha prawidłowo, powinna być traktowana jak osoba z podejrzeniem nagłego zatrzymania krążenia. Nie należy zwlekać z RKO z powodu niepewności co do rozpoznania.

Po opanowaniu podstaw można sprawdzić swoją wiedzę w teście z pierwszej pomocy albo powtórzyć procedury w materiale bezpłatny kurs pierwszej pomocy online.

Czego nie robić i kiedy można przerwać resuscytację?

Istnieje zasadnicza różnica między niepodejmowaniem RKO a przerwaniem już rozpoczętych działań. Pierwsza decyzja wynika z oceny sytuacji, druga z późniejszej zmiany warunków, stanu poszkodowanego lub możliwości ratownika.

RKO można przerwać, gdy:

• poszkodowany odzyskuje wyraźne oznaki życia i zaczyna prawidłowo oddychać;
• zespół ratownictwa medycznego przejmuje prowadzenie czynności ratunkowych;
• miejsce zdarzenia staje się niebezpieczne i dalsze działania narażają ratownika;
• ratownik jest tak wyczerpany, że fizycznie nie może kontynuować resuscytacji.

Jeżeli dostępna jest druga osoba, warto przekazać jej prowadzenie ucisków, zanim pojawi się całkowite wyczerpanie. Krótkie przerwy wynikające z poleceń AED nie oznaczają zakończenia resuscytacji.

Nie należy natomiast przerywać RKO wyłącznie dlatego, że poszkodowany nie odzyskał przytomności po kilku minutach, AED nie zaleciło wyładowania albo pojawiły się pojedyncze westchnienia.

Defibrylator nie wykrywa wszystkich rodzajów zatrzymania krążenia jako rytmów wymagających wyładowania. Komunikat o braku wskazań do defibrylacji nie oznacza, że serce pracuje prawidłowo. Trzeba wrócić do ucisków zgodnie z poleceniami AED.

Oddech agonalny nie jest powodem do odstąpienia od RKO

Jednym z najniebezpieczniejszych błędów jest uznanie pojedynczych, głośnych westchnień lub nieregularnego dyszenia za prawidłowe oddychanie. Taki obraz może wskazywać na oddech agonalny towarzyszący zatrzymaniu krążenia.

Jeżeli człowiek nie reaguje, a jego oddech jest sporadyczny, charczący lub wyraźnie nieprawidłowy, należy rozpocząć RKO. Podobnie krótkotrwałe drgawki na początku zatrzymania krążenia mogą utrudnić ocenę sytuacji. Po ich ustaniu trzeba szybko sprawdzić oddech.

Nie należy też tracić czasu na wielokrotne szukanie tętna, podawanie wody, potrząsanie poszkodowanym ani próbę stawiania go na nogi. Więcej podobnych sytuacji opisuje poradnik najczęstsze błędy przy RKO.

Czy można odstąpić od RKO ze względu na ryzyko zakażenia?

Obawa przed kontaktem z krwią, śliną lub innymi płynami ustrojowymi jest zrozumiała. Nie oznacza jednak automatycznie konieczności rezygnacji ze wszystkich działań ratunkowych.

Jeśli ratownik nie może lub nie chce wykonywać oddechów ratowniczych, u dorosłego z podejrzeniem zatrzymania krążenia powinien prowadzić przynajmniej uciski klatki piersiowej, o ile może to zrobić bezpiecznie. Warto korzystać z dostępnych środków ochronnych, a przy rzeczywistym zagrożeniu własnego zdrowia poinformować dyspozytora.

Kiedy nie podejmować RKO u dziecka i niemowlęcia?

Podstawowa zasada jest taka sama jak u dorosłego: nie wykonuje się ucisków klatki piersiowej u dziecka, które reaguje lub nie reaguje, ale oddycha prawidłowo. Nie wolno jednak pomijać oceny oddechu ani zakładać, że brak reakcji oznacza sen.

U dzieci nagłe zatrzymanie krążenia częściej niż u dorosłych wiąże się z problemami oddechowymi. Dlatego RKO u dziecka i niemowlęcia uwzględnia szczególne znaczenie oddechów ratowniczych.

Zgodnie z wytycznymi ERC 2025 u dziecka, które nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, należy szybko wezwać pomoc i rozpocząć resuscytację, wykonując 5 początkowych oddechów ratowniczych. Następnie osoby przeszkolone wyłącznie w podstawowym RKO dorosłych stosują schemat 30:2, natomiast osoby odpowiednio przeszkolone w pediatrycznych zabiegach resuscytacyjnych mogą stosować 15:2.

U niemowlęcia technika ucisków i sposób wykonywania oddechów różnią się od techniki stosowanej u dorosłych. Głębokość ucisków powinna wynosić około jednej trzeciej wymiaru przednio-tylnego klatki piersiowej. Dyspozytor może pomóc dobrać sposób postępowania do wieku dziecka.

Jeżeli świadek zdarzenia nie potrafi wykonywać oddechów, nie powinien pozostawiać dziecka bez pomocy. Należy rozpocząć uciski klatki piersiowej i wykonywać instrukcje dyspozytora. Szczegółowe zalecenia zawiera publikacja ERC 2025 Paediatric Life Support.

Najczęstsze pytania o niepodejmowanie RKO

Czy brak tętna zawsze oznacza konieczność RKO?

U osoby nieprzytomnej brak wyczuwalnego tętna może wskazywać na zatrzymanie krążenia, ale przypadkowy świadek nie musi badać pulsu. Podstawą działania jest brak reakcji i brak prawidłowego oddechu. Jeżeli występują te dwa objawy, należy rozpocząć RKO bez opóźniania decyzji próbami znalezienia tętna.

Czy po długim czasie od zatrzymania krążenia nie ma sensu reanimować?

Nie istnieje jeden uniwersalny limit czasu, po którym świadek zdarzenia może automatycznie uznać RKO za bezcelową. Znaczenie mają między innymi przyczyna zatrzymania krążenia, temperatura ciała i wcześniejsze działania ratunkowe. Decyzji nie należy podejmować wyłącznie na podstawie przypuszczalnego czasu bez oddechu.

Czy złamanie żeber podczas RKO oznacza, że trzeba przestać?

Nie. Uszkodzenia żeber mogą wystąpić podczas prawidłowo wykonywanych ucisków klatki piersiowej, szczególnie u osób starszych. Sam odgłos pęknięcia lub podejrzenie złamania nie jest powodem do zakończenia RKO u osoby, która nadal nie oddycha prawidłowo.

Czy przy podejrzeniu urazu kręgosłupa wolno wykonywać RKO?

Tak. Podejrzenie urazu kręgosłupa nie jest przeciwwskazaniem do resuscytacji w przypadku zatrzymania krążenia. Należy ograniczać niepotrzebne ruchy głową i szyją, ale zapewnienie drożności dróg oddechowych oraz rozpoczęcie RKO pozostają priorytetem.

Czy rodzina może zabronić reanimacji nieprzytomnego człowieka?

Sama prośba członka rodziny nie stanowi dla przypadkowego świadka wystarczającej podstawy do odstąpienia od ratowania osoby z podejrzeniem zatrzymania krążenia. Kwestie decyzji medycznych, woli pacjenta i ograniczenia resuscytacji są bardziej złożone. W sytuacji nagłej należy skontaktować się ze służbami, przekazać wszystkie istotne informacje i postępować zgodnie z instrukcjami dyspozytora.

Czy można przerwać RKO, gdy AED mówi, że wyładowanie nie jest zalecane?

Nie. Brak zalecenia wyładowania oznacza jedynie, że urządzenie nie rozpoznało rytmu wymagającego defibrylacji. Jeśli poszkodowany nie odzyskał wyraźnych oznak życia i prawidłowego oddechu, należy kontynuować uciski zgodnie z komunikatami AED.

Sprawdź swoją wiedzę z pierwszej pomocy

Rozpoznawanie sytuacji, w których RKO jest konieczna, wymaga znajomości kilku zasad i właściwej kolejności działania. Poniższy zestaw pytań pozwala przećwiczyć ocenę bezpieczeństwa, oddechu, resuscytację oraz postępowanie z AED.

Podstawa merytoryczna: Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji 2025 dotyczące podstawowych zabiegów resuscytacyjnych u dorosłych, resuscytacji pediatrycznej i etyki resuscytacji. Polskie informacje o zasadach postępowania można również znaleźć w serwisie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Zastrzeżenie: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej porady medycznej ani prawnej i nie zastępuje praktycznego szkolenia z pierwszej pomocy lub KPP. W rzeczywistym zagrożeniu życia należy wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999 i stosować się do poleceń dyspozytora. Przepisy mogą być nowelizowane, dlatego aktualny stan prawny warto weryfikować w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (ISAP) oraz na gov.pl.

Więcej praktycznych informacji i powiązanych porad na ten temat znajdziesz tutaj: Pytania specjalistyczne — 12 pytań, które decydują o wyniku