W pierwszej pomocy dzieciom i niemowlętom najważniejsze są trzy zasady: szybko rozpoznać brak prawidłowego oddechu, rozpocząć działania od 5 oddechów ratowniczych oraz dostosować technikę do wieku dziecka. Przy zadławieniu niemowlęcia stosuje się uderzenia między łopatkami i uciśnięcia klatki piersiowej, a nie uciśnięcia nadbrzusza. W przypadku wypadku drogowego pierwszym krokiem jest natomiast zabezpieczenie miejsca zdarzenia, wezwanie pomocy i ocena stanu poszkodowanych, informuje redakcja E-Testy.
Aktualne wytyczne European Resuscitation Council z 2025 roku doprecyzowują również proporcje RKO: osoba specjalnie przeszkolona w pediatrycznym BLS może stosować 15 uciśnięć i 2 oddechy, natomiast w pozostałych przypadkach zalecana jest proporcja 30:2. W sytuacji rzeczywistego zagrożenia życia należy jak najszybciej zadzwonić pod 112 lub 999 i wykonywać polecenia dyspozytora.
„Udzielenie pierwszej pomocy to Twój obowiązek.” — Portal Gov.pl, Poradnik bezpieczeństwa
Pierwsza pomoc dziecku i niemowlęciu — najważniejsze różnice
Według aktualnych wytycznych ERC niemowlęciem na potrzeby resuscytacji jest dziecko do ukończenia 1. roku życia. Określenie „dziecko” obejmuje zasadniczo wiek od 1 do 12 lat, natomiast osoby w wieku 13–18 lat określane są jako nastolatki. W praktyce, gdy trudno ocenić, czy starszy nastolatek powinien być traktowany według zasad pediatrycznych czy jak osoba dorosła, można zastosować algorytm dla dorosłych.
Jeżeli dziecko nie reaguje, należy udrożnić drogi oddechowe i przez maksymalnie 10 sekund oceniać, czy oddycha prawidłowo. Pojedyncze westchnięcia, nieregularne ruchy oddechowe lub oddech agonalny nie są prawidłowym oddychaniem.
Jeżeli prawidłowego oddechu nie ma, RKO u dziecka rozpoczyna się od 5 oddechów ratowniczych. Każdy oddech powinien trwać około sekundy i powodować widoczne uniesienie klatki piersiowej. U małego niemowlęcia ratownik może objąć swoimi ustami jednocześnie usta i nos dziecka.
„Wykonaj najpierw 5 oddechów ratowniczych.” — Ministerstwo Zdrowia
Następnie rozpoczyna się uciskanie dolnej połowy mostka. Według ERC 2025 klatkę piersiową dziecka należy uciskać z częstością 100–120 razy na minutę i na głębokość co najmniej jednej trzeciej jej wymiaru przednio-tylnego. Nie należy jednak przekraczać 6 cm.
| Element | Niemowlę | Dziecko |
|---|---|---|
| Początek RKO | 5 oddechów ratowniczych | 5 oddechów ratowniczych |
| Miejsce uciskania | Dolna połowa mostka | Dolna połowa mostka |
| Częstość | 100–120/min | 100–120/min |
| Technika uciskania | Preferowana technika dwóch kciuków obejmujących klatkę piersiową | Jedna lub dwie ręce, zależnie od wielkości dziecka |
| Proporcja RKO | 15:2 po specjalistycznym szkoleniu PBLS, w pozostałych przypadkach 30:2 | 15:2 po specjalistycznym szkoleniu PBLS, w pozostałych przypadkach 30:2 |
W starszych polskich materiałach szkoleniowych często można spotkać zasadę 15:2 przedstawianą jako uniwersalną proporcję pediatryczną.
Aktualne ERC 2025 rozróżnia jednak poziom przeszkolenia ratownika: 15:2 pozostaje zaleceniem dla osób specjalnie przeszkolonych w PBLS, natomiast pozostałe osoby stosują 30:2.
Zadławienie niemowlęcia i dziecka
Kluczowe jest odróżnienie skutecznego kaszlu od całkowitej lub poważnej niedrożności dróg oddechowych. Jeżeli dziecko głośno kaszle, oddycha i może wydawać dźwięki, należy zachęcać je do dalszego kaszlu oraz obserwować jego stan. Nie wykonuje się wtedy automatycznie uderzeń między łopatkami.
Niebezpieczna sytuacja pojawia się, gdy kaszel staje się nieskuteczny, dziecko nie może mówić lub płakać, ma wyraźne trudności z oddychaniem albo przestaje wydawać dźwięki.
„Wczesna interwencja może zapobiec utracie przytomności.” — Główny Inspektorat Sanitarny
U przytomnego niemowlęcia wykonuje się do 5 energicznych uderzeń między łopatkami. Dziecko powinno być podtrzymywane na przedramieniu z głową skierowaną niżej niż klatka piersiowa. Jeśli ciało obce nie zostanie usunięte, wykonuje się do 5 uciśnięć klatki piersiowej i ponownie wraca do uderzeń między łopatkami.
U niemowlęcia nie wykonuje się uciśnięć nadbrzusza. To jedna z najważniejszych różnic, o której warto pamiętać podczas testu.
U dziecka starszego niż rok przy nieskutecznym kaszlu wykonuje się do 5 uderzeń między łopatkami, a jeśli nie przynoszą efektu — do 5 uciśnięć nadbrzusza. Czynności powtarza się naprzemiennie, obserwując stan dziecka i organizując wezwanie zespołu ratownictwa medycznego.
Nie należy wkładać palców do jamy ustnej „na ślepo”. Ciało obce można próbować usunąć tylko wtedy, gdy jest dobrze widoczne i można je łatwo wyjąć. Wpychanie palców głęboko do ust może przesunąć przedmiot jeszcze dalej.
Jeżeli dziecko lub niemowlę straci przytomność, trzeba rozpocząć resuscytację. Podczas udrażniania dróg oddechowych przed kolejnymi oddechami warto sprawdzić, czy w jamie ustnej pojawiło się widoczne ciało obce.
Wypadek drogowy — kolejność działań ratownika
Przy wypadku komunikacyjnym ratownik nie powinien od razu podbiegać do rozbitego samochodu. Najpierw trzeba ocenić zagrożenia: ruch innych pojazdów, możliwość pożaru, wyciek paliwa lub innych substancji, niestabilność pojazdu oraz warunki panujące na drodze.
Pierwsza pomoc przy wypadku drogowym zaczyna się od bezpieczeństwa. Należy bezpiecznie zatrzymać własny samochód, włączyć światła awaryjne, w miarę możliwości założyć kamizelkę odblaskową i odpowiednio oznakować miejsce zdarzenia. Dopiero wtedy można podejść do poszkodowanych, o ile nie występuje bezpośrednie zagrożenie dla ratownika.
Następnie należy szybko ustalić:
- ile osób jest poszkodowanych;
- czy ktoś jest nieprzytomny;
- czy poszkodowani oddychają prawidłowo;
- czy występuje silne krwawienie;
- gdzie dokładnie doszło do wypadku;
- czy istnieje dodatkowe zagrożenie, np. pożar lub wyciek paliwa.
Pomoc można wezwać pod numerem 112 lub 999. W zgłoszeniu trzeba podać miejsce zdarzenia, rodzaj wypadku, przybliżoną liczbę poszkodowanych oraz ich stan. Telefon najlepiej przełączyć na tryb głośnomówiący, aby jednocześnie wykonywać czynności ratunkowe i stosować się do instrukcji dyspozytora.
„Jeżeli nie musisz, to nie wyciągaj osób poszkodowanych z samochodu.” — Zintegrowana Platforma Edukacyjna
Osoby znajdującej się w pojeździe nie należy bez potrzeby wyciągać ani gwałtownie przemieszczać. Po wypadku trzeba brać pod uwagę możliwość urazu kręgosłupa. Ewakuacja jest uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy pozostanie w samochodzie stwarza bezpośrednie zagrożenie życia — na przykład wskutek pożaru — albo gdy poszkodowany nie oddycha i nie można rozpocząć skutecznej resuscytacji w zastanej pozycji.
Dziecko poszkodowane w wypadku drogowym
Priorytety w przypadku dziecka są takie same jak u innych poszkodowanych: bezpieczeństwo, reakcja, drożność dróg oddechowych, oddech i szybkie wezwanie pomocy. Sam fakt podejrzenia urazu kręgosłupa nie może opóźniać czynności ratujących życie.
Jeżeli dziecko jest przytomne i oddycha prawidłowo, warto pozostawić je w pozycji zastanej, jeżeli miejsce jest bezpieczne. Należy ograniczyć niepotrzebne ruchy, uspokajać dziecko i chronić je przed wychłodzeniem. Nie wolno podawać jedzenia ani picia osobie, która doznała poważnego urazu i może wymagać pilnego leczenia.
W przypadku silnego krwawienia trzeba zastosować bezpośredni ucisk na ranę odpowiednim materiałem opatrunkowym.
Masywne krwawienie może wymagać natychmiastowego działania, jeszcze przed dokładną oceną innych obrażeń.
Jeżeli dziecko jest nieprzytomne, ale oddycha, jego oddech powinien być stale kontrolowany. Przy urazach kręgosłupa, miednicy lub biodra pozycja boczna nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem, dlatego trzeba przede wszystkim utrzymywać drożność dróg oddechowych i wykonywać polecenia dyspozytora medycznego.
Gdy dziecko nie oddycha prawidłowo, priorytetem staje się natychmiastowa resuscytacja krążeniowo-oddechowa. Przy dwóch ratownikach jedna osoba może rozpocząć RKO, a druga wezwać służby i przynieść AED.
AED u dziecka i najczęstsze pułapki w teście
AED można stosować również u dzieci. Jeżeli urządzenie ma tryb pediatryczny, zgodnie z ERC 2025 należy go używać u niemowląt i dzieci ważących mniej niż około 25 kg. Jeśli specjalnego trybu lub elektrod pediatrycznych nie ma, zastosowanie standardowego AED jest lepsze niż rezygnacja z defibrylacji, gdy jest ona potrzebna.
Podczas nauki warto szczególnie uważać na kilka często mylonych zasad:
- u dziecka bez prawidłowego oddechu przed uciśnięciami wykonuje się 5 oddechów ratowniczych;
- u niemowlęcia podczas zadławienia stosuje się uderzenia między łopatkami i uciśnięcia klatki piersiowej, a nie nadbrzusza;
- ciała obcego nie szuka się palcem na ślepo;
- skutecznie kaszlącego dziecka nie należy od razu uderzać między łopatkami;
- przy wypadku drogowym najpierw ocenia się własne bezpieczeństwo i zabezpiecza miejsce zdarzenia;
- poszkodowanego nie wyciąga się rutynowo z samochodu;
- brak prawidłowego oddechu jest ważniejszy niż obawa przed możliwym urazem kręgosłupa;
- numer alarmowy 112 lub 999 należy uruchomić możliwie szybko, korzystając również z instrukcji dyspozytora.
W pierwszej pomocy kolejność działań ma znaczenie, ale równie ważne jest samo rozpoczęcie pomocy. Osoba bez specjalistycznego doświadczenia nie musi wykonywać wszystkiego idealnie — powinna rozpoznać zagrożenie życia, wezwać służby i rozpocząć podstawowe czynności ratunkowe zgodnie z aktualnymi zaleceniami oraz instrukcjami dyspozytora.
Więcej praktycznych informacji i powiązanych porad na ten temat znajdziesz tutaj: Test z pierwszej pomocy — część 3: aed i defibrylacja
Komentarze (1)